carmen novoa

POES�A

Unha mostra da sensibilidade de Carmen N�voa son os seus poemas, aqu� reproducimos un deles.

DEBUXO DUN SO�O

SINTO m�is non podo apaga las chamas que saen das nubes no peitoril
e vin que se amaban unha fatalidade as� era de simple.

P�DOVOS un remedio
caeron en t�dalas d�bidas que se asomaron dentro deles.

CONTEMPLO como o mediod�a d� unha volta alcanzado polo seu pu�o
o sol da tombos contra as t�boas ala onde o xardin ergue o seu ombreiro verde no valo.

VEXO QUE os brillos foxen para o teu coraz�n coma o paxaro para o seu ni�o ��breo-
por un lado at�pa-la t�a vida por outro lado a s�a presencia.

VEXO QUE os minutos pesan, abaixan cada vez m�is
arestora arr�mbanse as t�as palabras o tentar cravar un cravo no silencio.

Pasou unha gaivota tristemente chi�ndo.

VEXO QUE o tempo foxe cara lonxe o tempo busca a outro ser busca instantes inventados os m�is fermosos.

Na vidreira do silencio sinto voces de fora din que am�mo-lo imperfecto do natural dos corpos que sab�mo-lo preciso de n�s e da tristeza e busc�ndote poeta cami�ei para atr�s, recuei tanto que descubrin os so�os olvidados memorias con aromas imposibles.

POR FIN rocei o cristal ( xa esperta para colle-las chamas que saen das nubes e vin asombrada o lonxe o tempo e detr�s daquela esquina �A ETERNIDADE�.

Foi despois dunha triste fin de semana, na que a�nda non nos pod�amos facer a idea de que un dos escritores limi�ns mais universais, Carlos Casares, xa non estaba connosco, cando nos chegou a noticia do tam�n prematuro pasamento de Carmeo N�voa, "pintora do Xinzo m�xico e lacustre,, como a definira o critico de arte Fernando Mon.

P�xeme, ent�n, a evocar os momentos que viviramos xuntas e lembrei que o primeiro recordo que ti�a dela era un detalle que xa anunciaba a s�a vocaci�n: foi nun daqueles interminables "estudios" do colexio Santa Mari�a nos que nos daba tempo a facer algo de todo, estudiar as lecci�ns, facer os deberes, falar coa do lado ou outras inocentes trasnadas.

Carmen, cansada xa de facer algo de todo, p�xose a debuxar, o que fac�a xa realmente ben. Estaba tan entretida, que non se decatou da chegada de D. Angel, o director do colexio,"�Que cachada! pensamos todas vaille por un castigo. E non nos equivocamos, pero o que realmente nos sorprendeu foi o tipo de castigo que lle puxo: "Como a usted, Se�orita N�voa, le gusta mucho dibujar, me va a demostrar el arte que tiene haciendo cincuenta copias iguales a esta" d�xolle e as� o fixo: cincuenta mozas exactamente iguais as que acababa de debuxar e que mereceron a felicitaci�n do profesor.

Seguimos logo cami�os diferentes, v�ndonos con moi pouca frecuencia ata que, aproveitando un per�odo vacacional, tiven a oportunidade de facerlle unha entrevista para o xornal no que traballaba, o que me deu a oportunidade de renovar a nosa amizade, de co�ecer un pouco a sua obra, e de admira la delicadeza, sensibilidade e dozura que desprend�a a s�a persoa.

Pouco despois, e dende a Conceller�a de Cultura de Xinzo, ped�moslle a s�a colaboraci�n en diversas ocasi�ns, participando activamente connosco nas diversas actividades que program�bamos. Realizou ent�n diversos carteis anunciadores do entroido, das festas da patroa cu mesmo actuou como pregoara delas.

Foi tam�n naqueles anos, cando Carmen exp�n por primeira vez a s�a obras na s�a terra natal, permit�ndonos a todos os seus veci�os escoltar os sons do seu pincel.

Carmen foi unha traballadora infatigable na b�squeda da obra perfecta e a s�a capacidade creadora non se limitou a pintura, sen�n que expandiu a s�a actividade a outros campos art�sticos, como a escultura, a poes�a ou o v�deo, acheg�ndose, deste xeito o que Ant�n Castro define coma Arte Total

Pretendemos, tan s� dende estas p�xina, expresar a nosa gratitude e profundar un pouco m�is na s�a obra, para que as xeraci�ns presentes, que non tiveron esa oportunidade, e as vindeiras poidan disfrutar dela do mesmo xeito que o fixemos nos.

Carmen N�voa Diz, nace en Xinzo de Limia (Ourense), o 16 de Setembro de 1951. Foi, durante moito tempo, a filla �nica do matrimonio formado por Jos� N�voa Gonz�lez e Mar�a Diz �lvarez, comerciantes da vila, sen maris relaci�n co mundo da arte, que os cadros que colgaban na s�a mobler�a. Sen embargo, Carmen s�ntese atra�da pola pintura dende moi nova.

Inicia os seus estudios de Bacharelato no Colexio Santa Mari�a de Xinzo, once xa profesores e compa�eiros co�ecen e admiran a sua precoz vocaci�n: "dende nena sent�a a arte, sent�a a cor, sent�a os momentos e viv�aos plenamente a�nda que non pod�a expresalos porque non dominaba a cor, ent�n tiven unha inquietude: saber pintar .. e comecei a pintar no momento en que vin que a mi�a obra pod�a reflectir o que eu quer�a dicir"

Na cidade das Burgas, compaxina o Bacharelato Superior cos estudios de debuxo e pintura na Escola Provincial de Artes e Oficios, obtendo diversos premios nos certames provinciais.

Os dezasete anos trasladase a Madrid para matricularse na Escola Superior de Belas Artes de San Fernando, e dous anos m�is tarde colga, por primeira vez, a s�as obras na exposici�n anual da Real Academia.

Casada, dende o ano 74, con Luis G. Afonso, deixa de ser filla �nica o mesmo tempo que e nai do seu primeiro fillo, Luis; e a pesar de non vivir xa baixo o mesmo teito, a s�a irm�, Susana, vai a seguir o mesmo cami�o ca ela.

No 77 obt�n a c�tedra de bacharelato, iniciando a s�a docencia no instituto Valle Incl�n de Pontevedra, e ent�n cando Filgueira Valverde lle dedica as seguintes palabras: ,all� v�, en �lla un certeiro criterio de cuanto debe hacerse en el desempe�o de una c�tedra, y comprob� la eficiencia de su labor, no s�lo dentro de los limites, siempre estrechos del aprendizaje de t�cnicas, sino en los dilatados horizontes de la expresi�n y del goce artistico, y escuch� sus lecciones, siempre orientadoras, ante las obras que guarda el Museo.

Dous anos m�is tarde, trasladase toda a familia a Coru�a, onde nace o seu segundo fillo, Pablo.

Instala o seu estudio na Costa da Palloza, contin�a coa s�a docencia no instituto Salvador de Madariaga e a partir do ano 90 adirase tam�n a facer gui�ns e dirixir v�deos art�sticos.

Afincada definitivamente nesta cidade contin�a traballando infatigablemente e coleccionando un sinf�n de criticas favorables de todas as s�as exposici�ns ata que, despois dunha longa e penosa enfermidade, falece o 11 de Marzo de 2.002, cando s� contaba 50 anos.

A hora de abordar este apartado consideramos m�is ilustrativo reproducir as opini�ns que en torno a s�a obra verteron cr�ticos e personaxes relevantes no mundo das artes.

No hay g�nero pict�rico que deje de cultivar: paisaje, naturaleza muerta, florero, retrato,.. "

"Carmen � unha pintora galega, tanto pola tem�tica dos seus cadros como por ese esp�rito e arrecendo que agroman neles, especialmente cando se trata de personaxes femininos dignos representantes dunha Venus galega, sensual e so�dora

"Retrato, figura humana, bodeg�ns, interiores, paisaxes.... son alg�ns dos x�neros que cultiva con notable acerto".

11 Aborda tem�tica dispar, desde unir�a concepci�n da arte figurativa e expresionista em que, como digo, l�nea e saudade se reflictem com grandeza".

"Loitadora empedernida, lanzase de cheo a busca dunha linguaxe que afonda na valoraci�n espacial e na interretaci�n de figuras xeom�tricas. As s�as obras sorprenden pola forza e dinamismo das s�as li�as, e polo xogo a base de variaci�ns compositivas de distintas formas xeom�tricas, coas que trata de implica lo espectador motiv�ndoo a participar da s�a mensaxe.

Controla a simetr�a espacial cuadricul�ndoa, romp�ndoa, domin�ndoa. Unha irrelevante diagonal, dun dos seus cadros, cr�zao de esquina a esquina como rachando a unidade existencial en corpos e situaci�ns diferenciadas, deixando a un lado e � outro espacios de misterio".

"Pintura moi l�rica, paleta caliente, dibujo muy tvabajado, �nterionzaci�n, en busca del aima de los paisajes" y del car�cter de los personajes".

"Dentro da pintura actual, con unha paleta expresionista, xugosa e rica, e unha aptitude dibuxistica flu�da e matizada, sospeito que late unha vontade de creaci�n m�is audaz. Na mesma paleta adivi�ase que est�n xermolando outros valores expresivos e innovastes. dos que na obra exhibida puideran acusarse lucida anticipaci�ns".

Ni que decir tiene que Carmen Novoa pinta con el esp�ritu y el viento en el que se mueve, casi coqueto, el angel de la guarda le sugiere e aun le dicta cada trazo y cada art�stico y tembloroso titubeo, tembloroso de emoci�n y titubeador de entusiasmo.En ella y en su pintura saludo al triunfo de la transcendente sensibilidad sobre la realidad inmediata"

"Unha pintura como a s�a s� a pode facer quen trillou os caminos e seguiu os movementos art�sticos que se foron sucedendo ata os nosos d�as, pero a�nda as�, a s�a obra resulta intelixible a calquera profano, tanto cando representa a natureza est�tica como cando a s�a abstracci�n art�stica se traduce en representaci�n de s�mbolos da natureza ou da ciencia ( non por casualidade � profesora de debuxo).

"Non se circunscribe a ningunha escola, pero cada obra de Carmen, xa sexa de tendencia impresionista, realista ou pr�xima o cubismo e as tendencias non figurativas, leva o selo dunha artista con personalidade e temperamento'.

"A traxectoria art�stica de Carmen N�voa, fiel reflexo das tendencias vangardistas imperantes en Espa�a e Europa na segunda metade do s�culo XX, ponnos die manifesto o profundo cambio a operacido na filosof�a desta pintora que vai dende 0 expresimismo figurativo dos primeiros tem pos ata propostas m�is conceptuais

0 proceso creativo est� en constante evoluci�n, e isto poder�a explica‑la ruptura que se produce na linguaxe pl�stica desta artista preocupada, nestes �ltimos anos, pola busca dunha maior simplicidade nas formas, e pola consecuci�n dunhas garnmas crom�ticas neutras que contrib�en a potencia‑lo debuxo".

"Carmnen N�voa pinta con amor. Con todo el amor de que es capaz, que es mucho desde el acad�mico desnudo de Mujer con garrafia" al m�s expresionista y desasogande de "Mujer con espejos" y Sin embargo, o que predomina en la obra de esta exposici�n es un postimpresionismo onirico que, en tonalidades suaves, trata de reflejar una realidad de la que nunca tendremos la certeza de si vivida o so�ada

"Desde na sua lec-ao de miusica" de rapaz e palhaco em mistura, at� o que podiarnos chamar "Letras azuis en descomposic�o, passando pela "Dancarinas" e jogadores de Cartas" a vida e morte, o� "Velhas da cidade" urbanizada, diluida na soledade (saudade?) compartihada, ou as "Mulleres a nu" C. N�voa, desmostra que tem capacidade l�rica e saudosa suficiente para saber pintar. A menina, pintada a vermelho ingl�s ou as forgas em movimento dos "Sem titulo e das "Paisagens 11, enternecidas pela dobragem das cores, demostram os recursos artisticos de C. N�voa"..

"Para Carme a arte non ten segredos.Cun grande dominio da t�cnica, sabe combina‑las cores con mestr�a e busca a estilizaci�n das figuras dun xeito persoal.

Da o mesmo que sexa un retrato, 0u a representaci�n do corpo humano, ou a idealizaci�n don animal"

"Carmen N�voa pasa da pintura a escultura con suma facilidade. Ning�n recurso expresivo lle � alleo ( ... ).Domina un amplo espectro de t�cnicas: carboncillo, sanguina, acuarela,�leo ... , ata os �ltimos e innovadores materiais son empre�gados por ela con notable acerto.

"0 tempo e o espacio son nas mans da pintora, estratexias de sensibilidade expresadas en cores fortes ou desvaidas, en grisallas ou ocres, nesas nubes de xofre que anulan toda a materia como un terror c�smico,

"Carmen enoblece nos retratos a persoa representada e convirtea nun ser atraente, se o retratado e amigo, l�vanos moito mais ala da simple imaxe do modelo, Nos seus retratos sobresae sempre o rostro, elemento co que trata de conseguir a captaci�n do estado de �nimo do retratado, cousa que sempre logra. Neles amosa un trazo con forza, que se relaciona coa corrente dibuxistica que inicia Botticelli e pasa por Rafael, lngres e os neocl�sicos. No debuxo materializa a capacidade para captar dualidades fixas no modelo e, as calidades crom�ticas, reflicten a pel, as actitudes e as paisaxes".

"O traballo desta pintora poder�a resultar sinxelo nunha primeira ollada, pero se nos detemos a observa‑las s�as obras en profundidade, descubriremos unha artista cunha gran riqueza interior, tremendamente comprometida coas inquedanzas do seu tempo"

'A espontaneidade expresiva de C. Novoa, conx�gase cunha t�cnica pict�rica laboriosamente conseguida. E dicir, que engade o seu amplo manantial de inspiraci�n creativa uns co�ecemer, instrumentais non que non resulta dif�cil atopar influencias dos grandes mestres da pintura dende Leonardo da Vinci ata Picasso.

1976 Exposici�n colectiva de Pintura e Escultura en Hortaleza. Monte de Piedade. Madrid

Como colof�n deste artigo e para seguir demostrando a sensibilidade de Carmen, reproducimos un dos seus poemas.

SINTO m�is non podo apaga las chamas que saen das nubes no peitoril e vin que se amaban unha fatalidade as� era de simple.

P�dovos un remedio caeron en t�dalas d�bidas que se asomaron dentro deles.

CONTEMPLO como o mediod�a d� unha volta alcanzado polo seu pu�o o sol da tombos contra as t�boas ala onde o xard�n ergue o seu ombreiro verde no valo.

VEXO QUE os brillos foxen para o teu coraz�n coma o paxaro para o seu ni�o ��breo por un lado atopa la t�a vida por outro lado a s�a presencia.

VEXO QUE os minutos pesan, abaixan cada vez m�is arestora arr�rribanse as t�as palabras o tentar cravar un cravo no silencio. Pasou unha gaivota tristemente chi�ndo.

VEXO QUE o tempo foxe cara lonxe o tempo busca a outro ser busca instantes inventados os m�is hermosos Na vidreira do silencio sinto voces de fora din que amomo lo imperfecto do natural dos corpos que sab�mo lo preciso de nos e da tristeza e busc�ndote poeta cami�ei para atr�s, recuei tanto que descubr�n os so�os olvidados memorias con aromas imposibles.

POR FIN rocei o crista( xa esperta para colle las chamas que saen das nubes e vin asombrada o lonxe o tempos detr�s daquela esquina 'A ETERNIDADE". .