Lendas da Lagoa de Antela e da Limia

Da Lagoa de Antela	Do R�o do Esquecemento	Da Pedra Alta ou Antela
Da Muller-Lobo Capitana de Lobos.	Do Tesouro de Mosteiro da Limia	Do Mosteiro do Bon Xes�s
Dos Ex�rcitos de Rei Art�s da Lagoa de Antela.	Do Penedo do Aranga�o de Cortegada	Das Mouras do Treboal
Do Carro de Ouro da Touza	Dos Chourizos na mina dos Mouros	Da Casa da Moura

A lenda conta que antigamente no lugar que hoxe ocupa esta lagoa houbo unha cidade chamada Antioqu�a, co�ecida porque os seus veci�os carec�an de calquera mostra de caridade.

A lenda narra que Deus quixo castigalos pero Xes�s propuxo redimir �s m�is xustos baixando � cidade en forma de mendigo. Percorreu as� t�dalas casas pedindo esmola sen que ningu�n se apiadase del. Xa de volta, aflixido, e mentres estaba cruzando unha carballeira, viu unha casa habitada por unha muller anci� � que tam�n lle pediu esmola. A muller ofreceulle unha cunca de leite e un anaco de bica e tam�n abeiro para pasa-la noite.

� ma�� seguinte Xes�s amosoulle � anci� o que fora da cidade de Antioqu�a. A muller quedou sorprendida � ver que a cidade desaparecera e que no seu lugar hab�a unha lagoa. Ningu�n se salvara, ag�s ela...

Nas ma�anci�as de San Xo�n, co primeiro raio de sol, a�nda se pode ver no fondo o campanario da igrexa. E na Noiteboa, �s doce en punto, �ese o canto dos galos.

O r�o Limia, ao seu paso pola comarca de Xinzo (Ourense), � tam�n co�ecido como R�o do Esquecemento, ou r�o Lethes, que lle chamaban os romanos. Os antigos habitantes prerromanos dic�an que a quen o cruzaba esquec�aselle todo. Cando as lexi�ns romanas se achegaron � comarca da Limia cando invadiron Iberia, correu a voz entre as tropas do problema que �an ter se cruzaban o r�o. Segundo se di, neg�ronse a facelo e foi polo que un dos centuri�ns Decimo Xu�o Bruto tivo que armarse de valor e cruzalo primeiro pra que o resto dos soldados se atrevesen a facelo. Unha vez na outra orilla, chamou a cada un po lo seu nome pra amosarlle que non se esquecera, e as� empezaron todos a cruzalo. Hoxe en d�a, no ver�n, hai unha co�ecida festa en Xinzo para celebrar precisamente este feito, e a "Festa do Esquecemento".

A Pedra Alta � un menhir, tam�n � co�ecido como Antela, e � a que d� nome � lagoa de Antela. Era o marco divisorio de tres concellos da provincia de Ourense: Xunqueira de Amb�a, Vilar de Barrio e Sarreaus, que forman parte do Val de Antela ou A Limia A virxe �a voando de cami�o a Cortegada dende o monte Poedo levando a pedra na cabeza e � chegar onde est� hoxe, caeulle quedando chantada no chan. Outros din que era unha moura que �a fiando � vez que levaba a pedra na cabeza.

Hab�a al� en tempos de Castela un pai que ti�a moitas fillas e unha delas com�a moita carne, canto mais lle daban, mais com�a.

Un d�a o Pai d�xolle: -"A�nda vas comer carne cos lobos o monte"-

Foi Palabra maldita, que aquela noite desapareceu, sen saber que foi feito dela. Sa�u e emborcallouse e volveuse unha fada, e unhas veces andaba de lobo e outras de muller. Foi desandando, desandando ata que chegou �s " Canellas de Agras" de Tosende.

Por eses montes andou moito tempo de Capitana de lobos, paraba no monte do Cebreiro e fac�a moitos estragos na facenda e na xente cando estaba de lobo. Cando estaba de muller, acend�a o lume e xunt�banse os lobos derredor dela, e non lles deixaba facer mal ning�n a ningu�n.

Unha vez cando vi�an os homes do sal de Portugal, os lobos quer�anos comer, e ela d�xolles:

-"Quietos, deix�delos pasar".

As� andou moito tempo ata que lle levantaron a fada. Adoitaba ir comer fari�a a un mu��o, estando o amo dentro qu�xose meter por debaixo da porta coma sempre, e o meter a pata, o mui�eiro qu�xolle cortar unha pata cunha navalla, � principiar a cortar, meteu un berro e volveuse unha muller, as� que se viu muller, quixo voltar a casa, e preguntou de pobo en pobo ata que chegou, os da s�a casa o vela tiveron moita delicia.

Para o ver�n, os de Tosende foron a sega a Castela e foron segar a casa da tal; ela preguntoulle que onde eran, e dix�ronlle que eran de Tosende e de Agu�s,:

-"Pois eses pobos co�ec�aos eu moi ben e co�ezo o Cebreiro e as Canellas da Agra".

- �E logo como � pra os co�ecer?.

- "Pois tiven que andar por al� de fada, e fixen moitos estragos e por ning�n tiven tanta pena coma por un rapaz que com�n, e eu est�bao despedazando e el rindo cara a min".

- Pois a�nda se fala por al� desa fada e dende que ela marchou estase moi agusto; dix�ronlle os de Tosende..

No concello de Xinzo, na Limia (Ourense), al� pola parroquia de Guntimil, hai un lugar chamado Mosteiro. Disque o nome venlle de que as casas est�n feitas coas pedras dun antigo mosteiro que fora abandonado. As s�as ru�nas fican nun outeiro moi frondoso e te�en sona entre os vellos de gardar baixo a terra un tesouro. Contan que a comezos do s�culo pasado chegaron a Mosteiro un grupo de ingleses co Ciprianillo na man, con sachos, picos e pas para cavar. Non puideron. En canto os paisanos se decataron, bot�ronos a pedradas. E al� debe continuar o tesouro, porque hai cousas que � mellor non remexer.

Moitas lendas se contan sobre o mosteiro,

1�- uns Cabaleiros Portugueses toparon unha imaxe de Xes�s neno, e constru�ron unha Capela pra cobillala, a fama que foi collendo o lugar, aproveitouse pra instalar unha comunidade ofrecida a orde de San Francisco

2� - 1520 Fundaci�n do Bon Xes�s de Trandeiras. Nos documentos que conta a s�a fundaci�n aparece a lenda dos mosquitos Como soldados encantados do rei Art�s, ademais da descrici�n da zona naquelas �pocas.

Dos Ex�rcitos de Rei Art�s

da Lagoa de Antela.

Texto 1: �E unha era que como hab�a moitos charcos e lameiros, chegado o ver�n sa�an deles tantos mosquitos c�nifes que, ergu�ndose � posta do sol, pola veiga abaixo voando, resplandec�an as �s que parec�an armas, e os da terra que os v�an dic�an e afirmaban que era o rei Art�s que estaba encantado co seu ex�rcito naquela veiga. As� � cr�an porque dic�an que seus pais e av�s, e devanceiros as� o dixeran e afirmaran. Estas e outras malicias, parvadas e pecados quit�ronse e desterr�ronse co novo edificio�. Texto 2: �...e coa calor do sol no ver�n esp�llanse pola atmosfera unha nube inmensa de zoadores c�nifes que mortifican de d�a e de noite, e non cabe existan en ningunha parte tantos nin tan carraxentos e sa�udos. � antiga superstici�n pag� sobre o eterno e universal esquecemento que produc�a o beber ou atravesar as augas do Letheo, o vulgo sempre cr�dulo e amigo do marabilloso, substitu�u outra nos tempos cabaleirescos que a�nda duraba �s principios do s�culo XVI, de ser estes alados e armados insectos os ex�rcitos encantados do rei Art�s, transformaci�ns das que falaron tanto os romances nacionais e extranxeiros�.

Do Penedo do Aranga�o de Cortegada

O Penedo do Aranga�o ou Angara�o at�pase en Cortegada, concello de Sarreaus, ) nun dos montes da parroquia de Os Castelos. Ten gran grosor e unhas proporci�ns de 1,5 m de alto e 3 m de di�metro, aproximadamente. O penedo era bo para curar unha enfermidade moi com�n entre os nenos pequenos, que consist�a nun avultamento da barriga; como consecuencia non com�an e ata pod�an chegar a morrer. A xente maior do lugar conta que como se fac�a o rito: lev�base ao meni�o ata o penedo e a nai met�ao polo burato, despois a madri�a recoll�ao pola sa�da do penedo. De seguido quit�baselle a roupa ao neno e colg�base das �rbores que est�n arredor e logo vest�ase o meni�o con roupa nova. Como sinal de agradecemento tir�banse moedas dentro do penedo e p��ase un cirio acendido. Hoxe en d�a a�nda p�dense ver restos de candeas e hai uns anos era posible atopar moedas. Algunhas persoas din que s� era necesaria a presencia da nai e dunha axudante. Outras tam�n din que � vez que se pasaba � meni�o por debaixo do penedo hab�a que dicir unhas palabras �m�xicas�, algo as� como: �Comadre mi�a, heiche vai o angara�o; v�ltamo san e vivo.

Das Mouras do Treboal

Os penedos do Treboal est�n en Covelas, concello de Os Blancos (Ourense). Neste penedos viv�an unhas mouras, e unha rapaza de nome Mar�a que andaba co gando polo monte sentiu que berraban por ela. Achegouse �s penas e as mouras dix�ronlle que lle daban unha cesta con fabas que se converter�an en ouro se non llo contaba � nai; de dicirllo, mat�bana. Mar�a prometeu non dicir nada, foi para a casa coa cesta de fabas e pousouna enriba dunha arca. Pero a nai cismaba: �Que levas? �Non cho podo dicir. �Ou me d�s a cesta ou douche unha malleira! Mar�a acabou por darlle a cesta e, como se pode supo�er, as fabas seguiron sendo fabas e non se transformaron en ouro. Ao d�a seguinte a rapaza volveu ao monte. As mouras chamaron por ela e logo mat�rona. Cando se decataron da tardanza, a nai e a veci�anza foron tras dela pero axi�a lles respondeu unha das mouras: �Mariqui�a, Maricola, con aceite e allo metida na barrigola!

Do Carro de Ouro da Touza

En Covelas, Os Blancos (Ourense), nun lugar chamado A Touza hab�a un carro de ouro. Para poder sacalo hab�a que ler moito e sen parar. Unha noite o av� dun tal Roque foi al� e empezou a ler. Leu e leu, sentiron un tremor moi grande e afundiuse a terra. Seguiu lendo ata que sa�ron os estadullos do carro, que eran de ouro, pero, de repente, sumiuse todo; o home non deu lido m�is.

Dos Chourizos na mina dos Mouros

En Covelas, Os Blancos (Ourense), hai unha mina dos mouros que vai desde Nocedo ata Valdarca. Unha vez entrou nela un home coa intenci�n de facerse co ouro que dic�an que ti�an al� gardado os mouros. Entrar, entrou, pero non daba sa�do; tiveron que ir os veci�os por el. O home dixo que non dera co ouro, pero que atopara chourizos e �de todo�.

Da Casa da Moura

En Calvos de Rand�n, un pobre que �a a ma�� cedo pra feira do 12, o pasar po la casa Moura, sa�ulle un mouro e preguntoulle,

-�E logo, pra onde vai?

-Vou a feira a mercar unhos porqui�os.

-� E ten moitos cartos pra os mercar?

-Ai, se�or, eu cartos t��olle pouqui�os.

-Pois ven, merca dous porcos dos mellores que haxa, e despois esp�rame al�, ti e mais quen chos venda. Que despois vou eu a pagalos.

Pasou todo seg�n dixera, e cada un quedouse cun porco.

Ent�n o mouro d�xolle � home- � todas as ma��s cedo tr�esme medio neto de leite, non chames, soio d�ixao niste sitio sinalado, e ter�s un peso todo los d�as. e non digas nada que estas cousas non se poden contar.

Por moito tempo o home levou o leite e colleu os cartos en segredo.

Mais a s�a muller , sempre lle andaba dicindo,- � de onde te ve�en os cartos?, que antes non t��amos a agora temos moitos, seguro que tes unha amiga que chos da.

O home d�xolle, - non muller, ti come e bebe e amin d�ixame que non te�o amiga ninguhna.

Tanto a muller insistiu, que acabou por contarlle todo.

O home veu pra o outro d�a a ma�� a levar o leite, e en vez de cartos, atopuo un corno cun letreiro que dic�a:

"Falaches

Corneaches".