Poboaci�ns de Porqueira:

Abelendo (San Lourenzo), Agro, Airavella, Bruxueira, Eido da Ribeira, Eido das Lamas, Farami��s, Faramontaos, Filgueira, Fontemoura, Forxa, G�ndara, Lagoa, Lobios, Martices, Nocelo, Paradela de Abeleda (San Xo�n), Peninnovo, Porqueira (San Marti�o), Porqueira (Santa Mar�a), Quintas, Reboredo, Retorta, Rial, Rosendo, Sabucedo (San Salvador), San Lourenzo, San Mamede de Sobreganade, Sever, Sobreganade (San Mamede), Soutelo, Telladas, Torre, Toxal, Xocin

Este pequeno municipio de 43 quil�metros cadrados e 1311 habitantes pertence a comarca da Limia Alta; limitando � norte con Rairiz de Veiga, polo sur con Calvos de Rand�n e Blancos, � leste con Xinzo de Limia e polo oeste con Bande e Mu��os.

Os habitantes distrib�ense en seis parroquias que comprenden 30 entidades de poboaci�n. As parroquias son Paradela de Abeleda, Abeleda, San Marti�o de Porqueira, Santa Mar�a de Porqueira, Sabudedo de Limia e Sobreganade. A s�a capital � A Forxa, que dista de Ourense 52 quil�metros.

O municipio est� situado nun estreitamento de A Limia, entre as vertentes m�is suaves da Raia Seca e o r�o Limia. A valgada drenada polo r�o segue unha direcci�n de leste a oeste e serve de l�mite setentrional � municipio, encaix�ndose entre os montes de Bande e a Serra do Xur�s.

Para acceder � Concello de Porqueira o cami�o m�is directo e r�pido dende Ourense � colle-la estrada nacional 525 en direcci�n a Madrid, e � chegar a Xinzo de Limia desviarse � dereita para colle-la estrada comarcal OU- 301 en direcci�n a Bande atop�ndose Porqueira a 12 quil�metros de Xinzo. � vir de Madrid polo autoestrada, deixar�mola en Xinzo para colle-la comarcal OU-301 da que falamos con anterioridade.

Dentro do que � a historia do municipio de Porqueira, debemos facer referencia � desaparecido mosteiro e � castelo, do que actualmente s� se conserva a torre. Con anterioridade � s�culo X o mosteiro parece que foi de car�cter familiar e hereditario e as� o atestigua o feito de que no ano 1127 Fernando N��ez vendera � bispo de Ourense parte do mosteiro. M�is tarde (mediados do s�culo XII) foi rexentado pola Orde de Coengos Regulares de San Agust�n. Alfonso VII, no ano 1157 ced�ulle-lo castelo de Porqueira a Catedral de Ourense.

Un dos momentos de m�ximo auxe deuse a mediados do s�culo XIV, cando se fundou a Orde dos Xer�nimos e estes rexentaron o mosteiro. Por outro lado o castelo foi ocupado polo Duque de Lancaster en 1387 con motivo das guerras pola coroa de Pedro I, iniciadas en 1366. A partir da segunda metade do s�culo XV no castelo, que ent�n pertenc�a �s Benavente, viuse envolto na sublevaci�n irmandi�a.

O 24 de outubro de 1181, en Benavente, Fernando II confirmou a igrexa de Ourense e a seu bispo Don Alfonso, polos servicios prestados, a terceira parte de Porqueira recibindo o cobro de trescentos soldos.

O 18 de outubro de 1191, en Molgas, Alfonso IX confirmou a igrexa de Ourense e � seu bispo Don Alfonso a doaz�n de parte do mosteiro de Porqueira "que de antigo pertence a xurisdicci�n real", doaz�n feita por Alfonso VII.

En maio de 1204, en Troncoso, Alfonso IX vendeu � bispo don Alfonso por dous mil cincocentos soldos canto ti�a e lle correspond�a en Porqueira.

O 27 de xu�o do mesmo ano, en Benavente, o rei fixo unha nova escritura concretando que estaban inclu�dos os seus dereitos e a cantidade era de tres mil soldos, que recibiu de man de Arias Paelas.

O 2 de agosto do mesmo ano 1204, en Alcaicas, vend�ulle-la terceira parte por catro mil reais.

Na serie de Castrelo de Veiga, en maio de 1228, Afonso IX confirmou estes documentos: o 19 � de Alcaicas, o 22 � de Trancos, e o 24 � de Benavente.

O mosteiro f�xose co�ecido, principalmente � ocupalo a orde dos Xer�nimos, que tan s� tiveron este na provincia. Esta implantaci�n non pode ser anterior a mediados do s�culo XIV no que se fundou a Orde. Din as noticias que o prior Jord�n constru�u a igrexa e o claustro.

O castelo tivo de novo importante intervenci�n nas guerras pola coroa de Pedro I, iniciadas nestas terras en 1366. Na primavera de 1387, o duque de Lancaster, no ep�logo destas guerras, apropiouse del nunha fugaz ocupaci�n.

Volvendo � mosteiro, o prior Jord�n titul�base abade de San Lourenzo, prior e se�or de Gu�a e Cartelas, as� como se�or xurisdiccional de A Forxa. Os seus sucesores continuaron levando o t�tulo se�orial e a facultade de nomear xu�z ordinario e escrib�n para cada un das catro entidades. O p�rroco de Santa Mar�a a Real de Porqueira conservou o t�tulo de prior. Un deles peiteou ca Mitra acerca dos seus dereitos e regal�a, e para eximirse de visita pastoral, a C�mara decidiu a favor do prior, posto que pertenc�a � padroado real.

� longo da Idade Moderna, e segundo un proceso de ru�na com�n a todos, foron desaparecendo as edificaci�ns do castelo e quedou s� a torre. Despois de 1837 no que foron creados, apousent�banse nela as oficinas do Concello de Porqueira e m�is tarde pasou a propiedade particular, o cal en m�is dunha ocasi�n, algunha recente, puxo en perigo a existencia da torre, que se puxo a venda como canteira de sillares.

Sta. Mar�a a Real non ofrece m�is indicio que o seu nome respecto do elemento eclesi�stico da historia de Porqueira. Sin�lase pola altura dos muros. A fachada ten catro (falsas) faixas, porta rectangular, cartela, fiestra, fornela, anagrama de Mar�a, placa, cinco tr�glifos e moi boa espadana. Os muros son lisos, de moi boa siller�a, e o cruceiro a�nda m�is alto que a nave. Hai unha doela rom�nica de baquet�ns e bolas, encaixada no par�metro da rectoral.

No interior, o cruceiro � de gran alarde. Ten b�veda de arista, o que non fai botar de menos a c�pula, as s�as tres capelas son de medio can�n; as b�vedas son todas de soberbia cornixa e de gran voo en especial sobre as pilastras. No testeiro hai un retablo pintado e ocultando a s�a parte inferior outro de talla de est�pites rematado en semic�rculo e precedente dun arco moito menor. No cruceiro hai catro altares, neocl�sicos e dourados. A nave, cos tres "arcos fajones", � moito m�is sinxela.

Esta obra f�xose sendo prior don Juan G�mez Coello en 1870.

A torre:

O castelo ten a particularidade de estar na aresta do val e non na da monta�a, xa que a s�a misi�n era impedir a penetraci�n dende Portugal por esta veiga do Limia. A Torre conserva o aparello orixinal do XII, coas xuntas erosionadas e un coroamento de m�nsulas non tan xuntas como as da Torre de Pena, pero moi ben conservadas a�nda que desapareceran as ameas. A entrada, antes m�is alta que o terreo por l�xico motivo de defensa, ten agora acceso por unha escaleira de pedra. A porta de entrada da acceso a unha escaleira interior que ten a media altura unha fiestra semellante a porta da que o t�mpano non chega � semic�rculo.

Pode ser que a instalaci�n do Concello acelerase a desaparici�n das edificaci�ns e murallas para deixa-lo contorno despexado de muros desteitados e derrubados. De t�dalas maneiras, � neste contorno e por un muro baixo como se reco�ece perfectamente o recinto.

Sobre a localidade de A Forxa, o escabroso terreo polo que baixa o r�o F�rbeda forma un paraxe delicioso, salvaxe e agradable � mesmo tempo, pero sobre todo �ntimo e resgardado. O outono confire � lugar unha deliciosa policrom�a de tons, contrastes e cores.

O r�o F�rbeda-R�o das Mestas discorre entre os municipios de Calvos de Rand�n e Porqueira para a tan s� uns cantos metros de alcanza-la localidade A Forxa romper violentamente as s�as augas polo corto traxecto dun can�n tan sinuoso como espectacular. Divisa-la fervenza ofrece un interesante xogo de posici�ns, p�treas atalaias de altitude considerable cortadas en vertical a partir do mesmo leito fluvial. Chegar ata os puntos m�is avanzados desta especie de labirinto de miradoiros naturais, compensa xa s� polo feito de notarse como instalado no espacio, con t�dala fervenza moi preto e o abismo baixo os nosos p�s, pero por esto entra�a tam�n certo risco que conv�n sopesar con anterioridade.

Logo desto, non � preciso avanzar para divisa-la fervenza, e a�nda � posible deslizarse polos sinuosos sendeiros trazados entre as rechas ata o fondo, xunto � r�o. A considerable merma de caudal que sup�n o ver�n facil�tanos a aproximaci�n a trav�s do mesmo leito. Fronte � est�o, o outono volve a conxuga-lo espectacular co agradable.

A Fraga que rodea a Fervenza e � r�o ata ocultalos por completo �s ollos do visitante � un continuo crisol de tonalidades crom�ticas tan inveros�miles como inenarrables son as sensaci�ns que produce.

O ascenso � lugar, sempre a trav�s dos vellos cami�os de servidume do vecindario a partir de A Forxa, representa un agradable paseo pola marxe dereita do r�o F�rbeda segundo o seu curso. Incluso paradoxicamente, o r�o queda aqu� nun segundo plano ata que polo menos alcanz�mo-la espectacular fervenza.

Festas:

Entre as festas e romar�as que se celebran merecen ser mencionadas a festividade do Carme, con unha romar�a na ermida "Virxe da Veiga" na localidade de San Mamede, e as festas patronais na honra de San Bieito, que se celebra

o primeiro fin de semana do mes de agosto. Despois de mencionar estas d�as festas cabe destacar tam�n outras como por exemplo: o Corpus na parroquia de San Mart�n, San Lourenzo na parroquia de San Lourenzo, a Virxe da Sa�de na aldea de Paradela, Santa Rita en A Filgueira, San Ant�n na aldea de Rial, San Roque en O Toxal, e San Pelaio na aldea de Lobios de Sever.

Vista da Limia dende o monte de Porqueira

TORRE DA FORXA

�

Cataratas do F�rvida na Forxa

www.xinzodelimia.eu [email protected]