Poboaci�ns de Sandi�s:

A Chousela, A Corga, A Fontela, A Ladeira, A Lavandeira, Arcos, As Pegas, Carde�ta, Cerredelo, Coalloso, Couso de Limia, Couso de Limia (Santa Mar�a), Novai�o, O Castro, Pi�eira de Arcos, Pi�eira de Arcos (San Xo�n), Sandi�s (Santo Estevo), Sandi�s, Santa Ana, Vilari�o das Poldras, Zadag�s

DESCRICI�N XEOGR�FICA

Este municipio situase no sudoeste da provincia de Ourense, a tan s� 33 quil�metros da capital provincial, seguindo a carreteira nacional 525 en direcci�n a Ver�n, formando parte da comarca da Limia.

Ten unha superficie de 52,9 Km�, onde , segundo censo poboacional correspondente � ano 1991, viv�an 1944 habitantes, agrupados en parroquias de Pi�eira de Arcos, Couso e Sand�as, alcanzando unha densidade que non supera os 36,7 habitantes por Km�.

Dende o punto de vista f�sico, no concello dist�nguense d�as unidades morfol�xicas, claramente diferenciadas entre si: a primeira, ocupa un pequeno sector monta�oso sito no extremo mais occidental, est� formado polos montes de Cantari�as, Souteiro, Nogueira, e Coalloso, con altitudes comprendidas entre os 700-900 metros. A outra, unidade morfol�xica, que ocupa a maior parte do termo municipal, est� formada polas terras m�s lisas que prol�nganse o longo da lagoa de Antela. Esta segunda unidade e, sen d�bida, a parte mais humanizada e din�mica do municipio, xa que nela local�zanse a maior parte dos asentamentos da poboaci�n, as� como as explotaci�ns agr�colas mais rendibles e productivas.

As investigaci�ns levadas por alg�ns historiadores parecen confirmar que as terras do concello de Sandi�s foron habitadas por poboadores romanos, como � a proba a existencia dun miliario que testemu�a o paso polo concello da calzada romana que �a de Braga ata Astorga, como o probable asentamento da mansi�n romana de nome X�minis.

Na Idade Media, o castelo medieval constru�do no concello, foi testemu�a, entre outros acontecementos, do levantamento irmandi�o do 1471, ano no que foi arrasado de novo e reconstru�do.

Mais tarde, durante a Idade Moderna, tanto a torre como a xurisdicci�n, pasaron a mans da Casa de Maceda. Posteriormente, no s�culo XVII, pasou a formar parte da Casa de Santana coma gratitude pola axuda facilitada por esta familia a Felipe II, recrutando homes para loitar na guerra hispano-lusa.

A agricultura constit�e a principal actividade econ�mica que se desenvolve no concello, ocupando o 47% da poboaci�n activa. O cultivo da pataca e o mais estendido dentro do conxunto de productos agr�colas que se colleitan no concello, obt�ndose, unha producci�n moi elevada, por unha parte dado a rendibilidade que ofrecen as grandes explotaci�ns, resultado do proceso da concentraci�n parcelaria levada a termo no concello, e por outra banda, o elevado nivel de mecanizaci�n agr�cola.

A actividade agraria desenvolvida no concello complementase coa implantaci�n dunha serie de granxas de gando bovino destinada, sobor de todo, � producci�n l�ctea.

CULTURA Y MONUMENTOS:

O s elementos de maior inter�s tur�stico e de maior valor hist�rico cultural que encontramos no municipio de Sandi�s son:

-Igrexa de San Estevo, Rectoral de Sandi�s, Pazo de O Espido en Sandi�s.

-Igrexa de San Xan, Capela de Santa Mar�a, Rectoral en Pi�eiro de Arcos.

-Igrexa de Santa Mar�a, Rectoral, Pazo de Telleiro en Couso de Limia.

-Capela de Arcos

-Capela de Coalloso

- Pazo dos Marquina y cepela en Vilari�o das Poldras.

- Casa da Capela y capela en Zadag�s.

- Casona en Santa Ana.

- Torre do castelo medieval de O Castro

- Ermida de San Bieito de A Uceira.

- Miliarios.

A�nda que todos eles son puntos de interese uns te�en especial importancia polo seu valor hist�rico, art�stico, etnogr�fico o polo perigo o que a falla de conservaci�n os est� levando.

Igrexa de San Estebo de Sandi�s:

Foi constru�da polo mestre de canteira Bartolom� de Nosende ante do 1520.

Tipoloxicamente p�dese inclu�r dentro das igrexas dunha nave e �bsida rectangular, unido a un corpo de presbiterio cadrado e cuberto por unha b�veda de crucer�a.No interior os arcos torales descansan nas altas columnas adosadas os muros presentando nos seus emprega das capiteis motivos renacentistas.

O retablo Maior est� inclu�do na cabeceira da igrexa e ten unha altura de 6 m. e un ancho de 5 m. feito en policrom�a de madeira con imaxes de Moure. A obra foi feita por Xo�n Fern�ndez o Mozo, veci�o de Allariz. O retablo ten un z�calo con diversos temas pintados, dous corpos divididos en tres r�as e un �tico. O primeiro corpo, nos laterais, ten a Pablo e Pedro, no centro, o sagrario. A parte central do seguinte corpo esta ocupada polo titular da igrexa de San Estebo, os seus lados San Lorenzo e San Francisco. O Calvario sit�ase no �tico.

No referente � estado de conservaci�n do retablo, a humidade provocou desaxustes nas distintas pezas empladas na elaboraci�n da estructura favorecendo alteraci�ns parciais do soporte, coma dos ensamblaxes, gretas e alabeos. Detect�ronse tam�n perdidas de volume e mutilaci�ns accidentais localizadas nas zoas que sobresaen coma peanas e cornixoutrosas.

En cuanto �s anclaxes p�idose observar dous dos existentes nos laterais superiores no remate do segundo corpo, e outos dous no �tico. Tanto uns como os outros, a�nda que son de ferro est�n oxidados, non te�en un estado de corrosi�n alarmante, polo que a s�a funci�n sust�ntante conservase en boa medida.

Toda a retabl�stica en madeira policromada amosase recuberta cunha imprimaci�n en cor branco, que era unha mestura de carbonato c�lcico mais colas prote�nicas de orixe animal, xeralmente cola de coello.

Torre medieval de O Castro

A torre do castelo, �nico elemento conservado, at�pase en ru�nas. Dende a s�a construcci�n no s�culo XII, arrodean esta fortaleza lendas que falan de cidades somerxidas e guerreiros mitol�xicos. Foi tomado e arrasado polas tropas inglesas o mando do Duque de Lancaster e posteriormente polos Irmandi�os. Mais tarde foi reconstru�da. Xogou un gran papel na guerra hispano-lusa do s�culo XVIII.

� unha ru�na claramente consolidade, quizais ter�a que librarse da maleza que ten cedido nos seus muros e que poder�a provocar gretas nos sillares que facilitar�an a entrada da humidade nos muros.

Ermida de San Bieito da Uceira:

Sit�ase nun monte fronte � da Torre. A actual capela vir�a a cristalizar un antigo lugar de culto sito no outeiro alpendres dende o que se divisa un panorama que � todo un espect�culo, toda vez que � o altar de San Benito.

A capela est� rodeada dun muro de canter�a que separa o �mbito sagrado do profano; preto a dito muro hai alpendres ou cobertizos, � un exemplo da arte popular barroca do s�culo XIX, no interior � dunha soa nave con cuberta de madeira, � exterior unha fachada retablo coroada cunha espadana cun campanil e dous pir�mides de bolas �s lados. Alberga un retablo barroco ou neocl�sico con imaxes de San Ram�n, Santa Lucia, e San Bieito que protexe o mundo campesi�o e gandeiro.

O d�a da romar�a colocan a efixie do santo nunha mesa sita no medio da capela par que a riada de romeiros podan cumprir c� santo. A misa celebrase fora nunha mesa altar diante da gran explanada presidida por un cruceiro coa imaxe de San Bieito chamada "O San Bieito Pequeno"

FESTAS :

Se ben e certo que os festexos populares decaeron bastante, inda se mante�en no concello un gran n�mero de festas tradicionais de car�cter relixioso. Entre as mais importantes destacan a de "San Mateo" (en Vilari�o das Poldras, os d�as 20 y 21 de setembro), cuio orixen se debe a feira do cabalo que hasta fai pouco exist�a no . Tam�n certa importancia a da "virxe del Rosario" (en Sandi�s, el 1 y 2 de octubro), a de "San Roque" ( en Zadag�s, los d�as 20 y 21 de agosto) e a de "San Benito", que se celebra todos los luns de pascua na fermosa ermida sita no monte de San Bieito.

"TORRE DO CASTRO"

www.xinzodelimia.eu [email protected]